Overzicht

Samenvatting

Nieuwsbegrip heeft tot doel het leesbegrip van de leerlingen te stimuleren. De actualiteit wordt daarbij als kapstok gebruikt. Nieuwsbegrip besteedt structureel aandacht aan lees- en woordenschatstrategieën.
Nieuwsbegrip is onderverdeeld in vijf niveaus, niveau AA voor groep 4, niveau A voor groep 5/6, niveau B voor groep 7/8, onderbouw vmbo en mbo niveau 1,niveau C voor leerjaar 2 vmbo, onderbouw van havo/vwo en mbo niveau 2/3 en niveau D voor leerjaar 4 vmbo-tl, leerjaar 3/4 havo/vwo en mbo niveau 3/4.
Voor leraren is er een algemene handleiding en wekelijks een actuele handleiding. Voor leerlingen is er een stappenplan lezen en elke week een tekst over een actueel onderwerp. Bij die tekst horen opdrachten. Bij Nieuwsbegrip kunnen rollen verdeeld worden onder de leerlingen. Hiervoor zijn drie soorten rolkaarten beschikbaar.
De website Nieuwsbegrip XL bevat andere tekstsoorten zoals onder andere reclame, betoog, fictief verhaal aan bod. Er is aandacht voor woordenschat en er zijn functionele schrijfopdrachten. Tevens zijn strategielessen, die gedurende het schooljaar flexibel inzetbaat zijn, beschikbaar.
Licentie per school voor 1 jaar.

Bekijken

Onderdelen

Hieronder vindt u een objectieve beschrijving van dit leermiddel, gemaakt door leerplanontwikkelaars van SLO.

Meer weten? Kijk op: http://www.slo.nl/organisatie/kenniscentrum/leermiddelenplein/beschrijven/

Beschrijving: Nieuwsbegrip

Samenvatting

Nieuwsbegrip biedt leerstof voor begrijpend lezen en heeft tot doel het leesbegrip van de leerlingen te stimuleren. De actualiteit wordt daarbij als kapstok gebruikt. Bij Nieuwsbegrip Basis verschijnen wekelijks nieuwe, te downloaden en te printen, lessen. Nieuwsbegrip besteedt structureel aandacht aan lees- en woordenschatstrategieën. Bij de onderwerpen uit de lessen worden filmpjes gemaakt (Nieuwsbegrip in beeld).
Nieuwsbegrip is onderverdeeld in vijf niveaus, bruikbaar voor respectievelijk groep 4 basisonderwijs; groep 5/6; groep 7/8, onderbouw vmbo en mbo niveau 1; onderbouw havo/vwo en mbo niveau 2/3; voor leerjaar 3/4 van vmbo-tl, havo,vwo en mbo niveau 3/4. Voor leraren is er een algemene handleiding en een handleiding per les (week). Voor leerlingen is er een stappenplan lezen en elke week een tekst over een actueel onderwerp met bijbehorende opdrachten. Per jaar is leerstof ontwikkeld voor zeven blokken van zes lessen. In elke les komen dezelfde onderdelen voor maar de volgorde van deze onderdelen kan verschillen. De tekst vormt het uitgangspunt van de les. Nieuwsbegrip onderscheidt vijf leesstrategieën. In elke les staat één strategie centraal. Na een cyclus van vijf weken volgt een blokles waarin de strategieën geïntegreerd worden aangeboden.
De website Nieuwsbegrip XL is bestemd voor de laagste drie niveaus en bevat extra lessen met andere tekstsoorten dan de informatieve teksten (onder andere reclame, betoog, fictief verhaal), woordenschatlessen en functionele schrijfopdrachten. Ook zijn er aanvullende strategielessen. Leerlingen kunnen de lessen van Nieuwsbegrip XL achter de computer en deels op papier maken (strategieles, extra les).
Zowel bij de basislessen als bij de extra lessen zijn twee tot drie toetsen per jaar ontwikkeld.

Samenstelling

Nieuwsbegrip bestaat uit drie delen.

• Nieuwsbegrip Basis: wekelijks te downloaden lessen, voor het basisonderwijs op drie niveaus en voor het voortgezet en beroepsonderwijs op twee niveaus. Per week en per niveau verschijnt een actuele informatieve tekst, een werkblad met opdrachten en een handleiding (inclusief antwoorden). Er is basismateriaal in de vorm van een algemene handleiding, stappenplannen en rolkaarten. Daarnaast zijn er toetsen met bijbehorende handleidingen te downloaden. 
• Website voor leerlingen met wekelijks lessen met andere tekstsoorten, woordenschatoefeningen en schrijfopdrachten. Deze lessen zijn een aanvulling op Nieuwsbegrip Basis. Website en Nieuwsbegrip basis vormen samen Nieuwsbegrip XL. Benaming Nieuwsbegrip XL wordt ook gebruikt als naam voor de website. 
• Nieuwsbegrip in beeld: wekelijks actuele filmpjes, gemaakt door Klasse TV, aanvullend op de teksten van Nieuwsbegrip Basis en Nieuwsbegrip XL.

Bij alle drie zijn in het archief op de website eerder verschenen materialen terug te vinden. Scholen kopen een licentie voor een jaar.

Vormgeving

Nieuwsbegrip basis bestaat uit door de leerkracht zelf te downloaden en te printen materialen (in Word of als PDF-bestand) op A4-formaat. De teksten zijn geïllustreerd met foto's en tekeningen in kleur. De website Nieuwsbegrip XL is interactief en bevat getekende afbeeldingen in kleur. De leerlingen komen binnen in de wereld van een uitgever. Binnen deze context worden de opdrachten gepresenteerd.

Didactische uitgangspunten en doelstellingen

De auteurs vermelden in de inleiding: "Nieuwsbegrip is ontwikkeld in het kader van uitbreiding van de leertijd voor begrijpend lezen en kan ingezet worden naast een reguliere methode Nederlands. Nieuwsbegrip is een aanpak waarbij leerlingen een tekst lezen over een actueel onderwerp. Aan de actuele tekst zijn woordenschat- en leesbegripoefeningen gekoppeld, die betrekking hebben op leesstrategieën. De achterliggende gedachte voor het ontwikkelen van Nieuwsbegrip is dat de actualiteit de leerlingen zal motiveren om de tekst te lezen."
In de voorlopige handleiding bij Nieuwsbegrip XL staat: "De definitieve handleiding moet nog verder uitgewerkt worden. Daarin zal ondermeer een theoretische verantwoording opgenomen worden en wordt er ingegaan op hoe Nieuwsbegrip XL werkt aan de kerndoelen van Nederlands/Schriftelijk onderwijs en in het bijzonder aan die doelen waar gewerkt wordt aan begrijpend lezen."

Leerstofinhoud

Nieuwsbegrip is bedoeld voor groep 4 t/m 8 van het basisonderwijs, de onderbouw van het voortgezet onderwijs (leerjaar 1 t/m 4 van vmbo, havo en vwo) en Mbo-leerlingen. Nieuwsbegrip biedt leerstof voor het subdomein begrijpend lezen en in beperkte mate voor woordenschat. In Nieuwsbegrip worden vijf leesstrategieën behandeld: voorspellen, ophelderen van onduidelijkheden, samenvatten, vragen stellen en aandacht voor relaties en verwijswoorden. Deze strategieën zijn geïntegreerd in een stappenplan lezen dat tijdens de lessen wordt gebruikt. Niveau D besteedt daarnaast aandacht aan tekstsoort, tekststructuur, bron, intentie van de schrijver en argumentatie. Ook leren leerlingen bij alle teksten sleutelschema's over de tekst in te vullen. Het soort schema (tabel, boomdiagram, tekening met labels, tijdbalk, scorelijst e.d.) hangt samen met de inhoud van de tekst en de denkactiviteiten die de leerlingen bij de tekst moeten toepassen (benoemen, sorteren/ordenen, op volgorde zetten, beoordelen).
Nieuwsbegrip Basis biedt alleen informatieve teksten. Scholen kunnen zelf ideeën aandragen voor een actueel onderwerp. Elke week kiest de redactie hier één onderwerp uit en schrijft hierbij een les op vijf niveaus. Het onderwerp van niveau D kan afwijken. De videoclips van Klassetv (Nieuwsbegrip in beeld) sluiten aan bij het onderwerp van de les. Hiermee worden de teksten ondersteund en het begrijpend luisteren geoefend.
De website Nieuwsbegrip XL biedt woordenschatoefeningen met een selectie van woorden uit de teksten van de basislessen. Daarnaast zijn er voor alle gehanteerde leesstrategieën enkele aanvullende lessen Op de website komen in de extra les andere tekstsoorten dan informatieve teksten aan bod, zoals reclameteksten, betogen, fictief verhalen en gedichten. Er wordt aandacht besteed aan kenmerken van de tekstsoort, het leesdoel en de leesmanier. De website bevat daarnaast schrijfopdrachten. Elke week hebben leerlingen de keuze uit vier opdrachten: drie vaste (reageren op stelling, fotostrip en maken nieuwsquiz) en een schrijfopdracht van de week waarin de tekstsoort van de extra les terug komt.

Leerstofordening

Nieuwsbegrip onderscheidt bij de basislessen vijf niveaus. Drie hiervan komen in het basisonderwijs aan de orde. Bij het voortgezet onderwijs is dit afhankelijk van het niveau. In alle niveaus komen alle vijf strategieën aan de orde. Teksten en opdrachten lopen per niveau op in moeilijkheidsgraad. Per jaar is leerstof ontwikkeld voor zeven blokken van zes lessen. In elke les komen dezelfde onderdelen voor maar de volgorde van deze onderdelen kan verschillen. De tekst vormt het uitgangspunt van de les. Bij niveau AA start de les met een introductieactiviteit. Bij de tekst hoort een korte lijst met moeilijke woorden. De tekst wordt (samen) gelezen met hulp van het stappenplan en de woordhulp. Na het lezen worden de opdrachten gemaakt. Elke les bevat een oefening waarin een begrijpend leesstrategie centraal staat. Nieuwsbegrip onderscheidt vijf leesstrategieën. In elke les staat één strategie centraal. Na een cyclus van vijf weken volgt een blokles in de zesde week. In een blokles worden de strategieën geïntegreerd aangeboden. De leerlingen passen alle strategieën volgens het stappenplan toe bij een actuele tekst. Bij niveau D worden geen bloklessen gegeven.
De extra les sluit aan bij het onderwerp van de basisles. Welke tekstsoort aan de orde komt, hangt samen met het onderwerp. De strategie uit de basisles komt terug in de extra les. In de schrijfopdracht bij Nieuwsbegrip XL wordt dezelfde tekstsoort behandeld als in de extra les.

Planning/tijdsinvestering

Elke week verschijnt op maandagavond voor elk niveau een les bestaande uit een tekst en een werkblad met opdrachten. Per schooljaar worden 42 lessen geleverd. Vanwege de vakantiespreiding zullen voor scholen een aantal lessen in de vakantie vallen en daardoor vervallen. De lessen nemen bij niveau AA ongeveer een half uur in beslag en bij niveau A, B en C ongeveer drie kwartier. De filmpjes bij elk thema hebben een tijdsduur van ongeveer vijf minuten. Uitzondering op de verschijningsfrequentie is niveau D. Deze verschijnt tweewekelijks (achttien lessen per jaar). Bij elke les horen twee teksten en opdrachten. De behandeling van de eerste tekst kost een lesuur; de tweede tekst kan als huiswerk worden opgegeven. De afnametijd van de toetsen (twee per jaar) verschilt per niveau en versie en ligt tussen de 35 en 50 minuten.
De lessen bij Nieuwsbegrip XL met andere tekstsoorten nemen ongeveer 30 tot 45 minuten in beslag, de woordenschatoefeningen 30 minuten. De schrijfopdrachten kosten circa 30 minuten maar dit is ook afhankelijk van de opdracht die gemaakt wordt. Om met Nieuwsbegrip te voldoen aan de kerndoelen voor begrijpend lezen, moeten in elk geval de basisles en de extra les worden gegeven. Per week kost dit 75 tot 90 minuten.
Op de website van Nieuwsbegrip is een voorbeeld van een weekplanning opgenomen.

Didactiek (instructie en werkvormen)

De teksten worden veelal klassikaal voorgelezen door de leerkracht, al zijn andere varianten ook mogelijk. Dit voorlezen gebeurt volgens de stappen van het stappenplan (vóór, tijdens en na het lezen). De leerkracht geeft hierbij hardop aan wat hij/zij denkt. Daarna volgt uitleg over de strategie die in die week centraal staat. Opdrachten worden deels klassikaal, deels in groepjes of individueel gemaakt. Zowel bij het leerlingenmaterialen als in de handleiding staat dit aangegeven. De extra les rond andere tekstsoorten kan op dezelfde wijze worden behandeld. Soorten opdrachten die voor komen zijn: invullen van schema's, beantwoorden van meerkeuzevragen, maken van samenvattingen, creatieve verwerking van het onderwerp.
Bij de woordenschatlessen wordt uitleg gegeven van zeven tot tien woorden. Deze woorden zijn bij de tekst al aan de orde gesteld. Daarna volgen oefeningen: meerkeuzevragen, rubriceeroefeningen, open vragen, invullen woordweb e.d. De theorie van de meervoudige intelligentie is volgens de auteurs uitgangspunt bij de keuze van werkvormen.
Er kan gekozen worden om leerlingen zelfstandig via de website de woordenschatles en de extra les te laten maken. Hierbij krijgen ze meteen feedback van het programma. De website bevat daarnaast, binnen de omgeving van een virtuele uitgeverij, enkele aanvullende opdrachten: reageren op de stelling van de week, taalspelletjes en vier schrijfopdrachten (opdracht rond tekstsoort van de week, schrijven van nieuwsquiz, maken van fotostrip, maken van taalspelletje). Leerlingen maken deze individueel of in tweetallen. Alle schrijfproducten komen te staan in een magazine. De leerkracht kan deze online zetten waardoor anderen deze kunnen lezen.
Bij de filmpjes van Nieuwsbegrip in beeld is een stappenplan met aanwijzingen vóór, tijdens en na het kijken ontwikkeld. Hierdoor kunnen kinderen gericht luisteren en kijken.

Zelfstandig werken

Lessen kunnen zowel klassikaal als grotendeels (lezen teksten, maken opdrachten) zelfstandig gemaakt worden. Leerlingen kunnen bij het lezen en maken van de opdrachten gebruik maken van een stappenplan met aanwijzingen vóór, tijdens en na het lezen. Met behulp van de woordhulp (onderdeel stappenplan lezen) kunnen leerlingen de betekenis van onbekende woorden achterhalen. Ook kunnen ze gebruik maken van de woordenlijst die bij elke les in de handleiding is opgenomen.
De tweede tekst van niveau D lezen en verwerken de leerlingen zelfstandig (in de les of als huiswerk). Leerlingen kunnen zelfstandig de lessen op de website Nieuwsbegrip XL maken.Tijdens het maken van de opdrachten wordt meteen feedback gegeven.
Bij Nieuwsbegrip is een organisatiemodel ontwikkeld voor rolwisselend lezen. Een 'expert' denkt hardop zodat de leerlingen kunnen zien en horen hoe deze het lezen aanpakt. In het begin is de leerkracht de expert; geleidelijk nemen de leerlingen de rol van expert over. Nieuwsbegrip onderscheidt hier vier fasen in. Van klassikaal en leerkracht expert tot zelfstandig in viertallen en een leerling expert.

Differentiatie

Teksten en opdrachten zijn voor het basisonderwijs beschikbaar op drie niveaus en voor het voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs op twee niveaus. In principe is AA voor groep 4; A voor groep 5 en 6, B voor groep 7 en 8, leerjaar 1vmbo/lwoo en mbo-niveau 1; C voor leerjaar 2-4 vmbo, leerjaar 1-2 havo/vwo en mbo-niveau 2/3 en D vanaf klas 3 havo/vwo en mbo-niveau 4. De lessen op de website zijn beschikbaar op drie niveaus: AA, A en B. Begaafde kinderen uit groep 8 kunnen gebruik maken van niveau C. Omdat teksten meestal over hetzelfde onderwerp gaan, kunnen de niveaus naast elkaar gebruikt worden en is een flexibele inzet van de niveaus mogelijk.
Ook het stappenplan, de woordhulp en het rolwisselend lezen bieden mogelijkheden voor differentiatie.

Evaluatie/toetsing

Nieuwsbegrip bevat voor elk niveau begintoetsen (te maken na vijf weken Nieuwsbegrip) en eindtoetsen (na 25-30 weken Nieuwsbegrip) Met de toetsen krijgt de leerkracht inzicht in hoeverre leerlingen de begrijpend leesstrategieën beheersen. Van elke toets zijn (m.u.v. niveau AA) twee versies te downloaden. De toetsen voor niveau D zijn nog deels in ontwikkeling. Bij de extra lessen begrijpend lezen zijn per niveau (AA tot en met C) drie leerbegriptoetsen per jaar. Twee hiervan zijn inmiddels verschenen. De toetsen meten in hoeverre de leerlingen de leesstrategieën op een bepaald niveau kunnen toepassen. Toetsduur bedraagt 60 minuten. Bij niveau AA wordt de toets in twee delen afgenomen. Het merendeel van de opgaven is in de vorm van meerkeuzevragen. Bij elke toets is een handleiding voor de leerkracht met aanwijzingen voor afname, antwoorden, scoreberekening en een scoreformulier. De leerkracht kan bij de website Nieuwsbegrip XL zelf woordenschattoetsen samenstellen. De auteurs geven aan dat, voor scholen die meer toetsgegevens willen, de bloklessen als toetslessen gebruikt kunnen worden.

ICT

Alle materialen zijn in digitale vorm via de websites beschikbaar. Voor een deel gaat het om uit te printen werkbladen en teksten (basislessen Nieuwsbegrip, strategielessen en extra lessen Nieuwsbegrip XL). Deels gaat het om lessen die (ook) via de leerlingenwebsite uit te voeren zijn (woordenschat, schrijfopdrachten, extra lessen Nieuwsbegrip XL). Ook zijn op de website de filmpjes te bekijken van Nieuwsbegrip in beeld.
De leerlingenwebsite is interactief. Leerlingen kunnen er een magazine maken met als mogelijke onderdelen: een nieuwsquiz, een fotostrip, de stelling van de week en schrijven van een tekst. Leerlingen maken woordenschatoefeningen met een deel van de woorden uit de tekst van de week. De extra lessen (met andere tekstsoorten) en strategielessen zijn zowel op papier als achter de computer uit te voeren. Het docentendeel bevat een beheergedeelte waarin groepen aangemaakt en gewijzigd kunnen worden. De voortgang van de leerlingen kan bekeken worden. Het programma biedt de mogelijkheid zelf woordenschattoetsen te maken.
De websites bevatten een archief waarin oude lessen terug te vinden zijn.

Aansluiting/afstemming en implementatie

Nieuwsbegrip is ontwikkeld in het kader van uitbreiding van de leertijd voor begrijpend lezen en kan ingezet worden naast een reguliere methode Nederlands. In combinatie met Nieuwsbegrip XL is het te gebruiken als een volwaardige methode voor begrijpend lezen.
Voor het ondersteunen van de implementatie biedt CED cursussen, zowel algemeen als op maat voor een school (masterclass). Er is een aanvullende cursus voor scholen die Nieuwsbegrip willen invoeren als methode voor begrijpend lezen. Voor het voortgezet onderwijs is een training Effectief werken met Nieuwsbegrip ontwikkeld.
Na de zomer 2010 zal een nieuwe Nieuwsbegrip XL gaan verschijnen. Hierbij is de vormgeving aangepast en biedt het volgens de uitgever meer gebruikersgemak in de vorm van groepsoverzichten en uitgebreidere print- en exportmogelijkheden.

Algemene informatie

Hieronder vindt u één of meerdere analyses van dit leermiddel, uitgevoerd door leerplanontwikkelaars van SLO.

Meer weten? Kijk op: http://www.slo.nl/organisatie/kenniscentrum/leermiddelenplein/longlist/

Analyse methodes PO (kerndoelen en didactiek): Methodeanalyse Nieuwsbegrip

Toelichting

SLO heeft als taak een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het onderwijs door scholen te informeren over de voor primair onderwijs beschikbare methoden. In het kader hiervan vinden, op verzoek van de onderwijsinspectie, incidenteel analyses plaats op de aanwezigheid van de kerndoelen (herziening 2006). Aan de hand van een aantal vragen wordt per methode beschrijvende informatie gegeven over hoe dit aspect in de methode terug te vinden is. Daarnaast wordt de informatie beknopt in een tabel weergegeven.

Methodeanalyse Nieuwsbegrip