Overzicht

Samenvatting

Methode natuur- en scheikunde voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs en het vmbo. Vanuit dagelijkse, herkenbare situaties gaat de leerling zelf aan de slag met natuurwetenschappelijke fenomenen. Theorie wordt gekoppeld aan praktische toepassingen rond herkenbare contexten. Er zijn vier edities; binnen de vmbo-kgt, vmbo-t/havo en havo/vwo edities is er keus uit een 2-uurs en een 3-uurs versie. Zie ook: Nova natuur- & scheikunde editie 2008 - 3-uurs versie.
De delen voor leerjaar 3 havo en vwo kennen een handboek waarin natuur- en scheikunde gecombineerd wordt aangeboden, met aparte werk- en uitwerkingenboeken voor natuurkunde en voor scheikunde.
In elke editie is er voor de leerling een handboek, werkboek en ePack. Handboek en werkboek verwijzen naar elkaar. Voor het vmbo-b(k)/lwoo is er een gestructureerd leerwerkboek. Van de leerdoelen is 70% via de computer te behalen, zodat naar keuze folio of ICT ingezet kan worden. Naast lesstof bevat het leerlingen ePack ondermeer instaptoetsen, diagnostische toetsen, digitale activiteiten en een kennisspel.
Tempo- en niveaudifferentiatie vindt plaats door een onderscheid tussen basis- en keuzeparagrafen (verdieping) en extra stof met moeilijke opgaven. Daarnaast biedt de elektronische leeromgeving mogelijkheden om zelf lessen samen te stellen, aan te vullen en desgewenst individuele leerroutes samen te stellen.
Voor de docent is een ePack met ondermeer toetsen, een handleiding, een leerlingmanagementsysteem en de Presentator beschikbaar. Met behulp van de Presentator kunnen lessen interactief op het digitale schoolbord gepresenteerd worden. De docent heeft tevens toegang tot het leerlingen ePack.

Bekijken

Onderdelen

Hieronder vindt u een objectieve beschrijving van dit leermiddel, gemaakt door leerplanontwikkelaars van SLO.

Meer weten? Kijk op: http://www.slo.nl/organisatie/kenniscentrum/leermiddelenplein/beschrijven/

Beschrijving: Nova, nieuwe natuur- en scheikunde voor vmbo en de onderbouw havo/vwo

Samenvatting

Nova is een methode natuur- en scheikunde voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Er zijn handboeken met werk- of opdrachtenboeken en uitwerkingenboeken (voor vmbo-b een gecombineerd leerwerkboek). Het didactisch uitgangspunt wordt gevormd door de herziene kerndoelen. Er wordt gewerkt aan algemene en vakgebonden vaardigheden, door middel van praktische opdrachten in de context van dagelijkse, herkenbare situaties.
In leerjaar 1-2 komen na een algemene inleiding zeven natuur- en scheikundige onderwerpen aan de orde. De leerstof is thematisch geordend, gedeeltelijk in een concentrische opbouw, dat wil zeggen dat de meeste onderwerpen die in deel 1-2 behandeld zijn, in leerjaar 3 verdiept en/of uitgebreid worden. De leerstof is theoriegestuurd: aan het eind van elke paragraaf in het handboek wordt verwezen naar het werkboek waar verschillende soorten opgaven te vinden zijn.
In de handleiding voor de docent staat een globale planning van het aantal lessen per hoofdstuk. Voor deel 1-2 vmbo-kgt, ‑t/havo en havo/vwo is een 2 uurs- en een 3 uursvariant.
De docent heeft een belangrijke taak bij de introductie van de onderwerpen en bij de uitleg van de stof en de proeven. Verder kunnen de leerlingen zelfstandig werken met de opdrachten, proeven, zelftoets en computeropdrachten.
Er zijn allerlei mogelijkheden voor differentiatie, in de vorm van plusstof en keuzestof. Voor vmbo-b is de extra stof en plusstof te vinden op de methodesite.
Er zijn verschillende toetsen. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een zelftoets. Op basis hiervan kan de leerling zelf bepalen welke onderdelen hij nog moet leren. Op basis van de digitale adviestoets krijgt de leerling een persoonlijke leerroute: remediërende computerlessen, keuzestof in het boek of plusstof (stukjes Extra in het boek) dan wel pluslessen op de computer. In het ePack is ook een instaptoets te vinden. Bovendien zijn er eindtoetsen bij elk hoofdstuk, een A- en een B-versie, beschikbaar via het ePack.
Van de leerdoelen is 70% via de computer te behalen, zodat naar keuze folio of ICT ingezet kan worden. Naast lesstof bevat het ePack voor leerlingen toetsen, digitale activiteiten en aanvullende informatie. Voor de docent biedt de elektronische leeromgeving mogelijkheden om zelf lessen samen te stellen, aan te vullen en individuele leerroutes samen te stellen.

Samenstelling

De methode bestaat uit handboeken met werk- of opdrachtenboeken en uitwerkingenboeken (voor vmbo-b een gecombineerd leerwerkboek). Er zijn vier edities in leerjaar 1-2: vmbo-b(k)/lwoo, vmbo-kgt, vmbo-t/havo en havo/vwo, waarbij voor de laatste twee keus is uit een 2 uurs- en een 3 uursversie. In leerjaar 3 is er bovendien een aparte editie voor vwo/gymnasium.In leerjaar 1-2 zijn natuur- en scheikunde gecombineerd, zowel in de handboeken als in de werk- en uitwerkingenboeken. In leerjaar 3 zijn natuur- en scheikunde gesplitst: in de vmbo-edities is sprake van NaSk 1 (natuurkunde) en NaSk 2 (scheikunde), zowel in de handboeken als in de werk- en uitwerkingenboeken. De havo/vwo-edities kennen in leerjaar 3 opdrachten- in plaats van werkboeken. Het bijbehorende ePack geeft toegang tot de website, met toetsen en aanvullend materiaal.

Vormgeving

De handboeken zijn gebonden, zo breed als A4, maar vierkant. De werk- en opdrachtenboeken, de uitwerkingenboeken en de gecombineerde leerwerkboeken zijn op A4-formaat met een gelijmde rug.
De handboeken en het leerwerkboek voor vmbo-b zijn in vierkleurendruk, met veel illustraties, vooral in de edities voor leerjaar 1-2. Er zijn technische tekeningen, foto's van toepassingen, instructiefoto's en puur illustratieve beelden (cartoons en foto's, één per paragraaf). Een aantal foto's sluit duidelijk aan bij de leefwereld van de leerlingen. Alle illustraties zijn duidelijk en van goede kwaliteit. In de editie 3 vwo/gymnasium ontbreekt de cartoon aan het begin van een paragraaf. Ook verder kent deze versie minder illustraties en meer tekst. De verschillende onderdelen van de handboeken zijn met steeds dezelfde kleuren aangeduid. Ook de bijschriften bij illustraties, verwijzingen naar opgaven in het werk- of opdrachtenboek zijn gekleurde grafische elementen. In de gecombineerde leerwerkboeken voor vmbo-b zijn andere kleuren gebruikt dan in de andere edities.
De werkboeken zijn in zwart-wit uitgevoerd, ook de illustraties. De illustraties (tekeningen en foto's) zijn vooral functioneel, maar hier en daar ook illustratief (bijv. een tekening van een pick-up om platen af te spelen of een foto van een zonne-oven). In de werkboeken in leerjaar 1-2 is ruimte voor het invullen van antwoorden en uitwerkingen in de vorm van invulregels, aankruishokjes, tabellen en voorgetekende tekeningen en diagrammen. Dat geldt ook voor de werkboeken 3 vmbo-b, ‑kgt en ‑gt; bij de opdrachtenboeken 3 havo/vwo en 3 vwo/gymnasium moeten de leerlingen eigen papier gebruiken. De proeven en onderzoeken in de werkboeken zijn te herkennen aan een grijs raster. Dat geldt ook voor de extra stof (per paragraaf), de keuzestof en de zelftoets (per hoofdstuk).

Didactische uitgangspunten en doelstellingen

De methode sluit aan bij de herziene kerndoelen (augustus 2006). Alle onderwerpen die in de kerndoelen genoemd worden, komen in deel 1-2 aan de orde. De onderwerpen zijn gekoppeld aan contexten en de leerstof is dicht bij de leefwereld van de leerlingen gebracht. Zo leren de leerlingen de theorie toepassen en de sleutelbegrippen koppelen aan alledaagse situaties. In de keuzestof aan het eind van een hoofdstuk wordt de stof nog iets dichter bij de praktijk gebracht.
De methode biedt de mogelijkheid om systematisch te werken aan algemene en vakgebonden vaardigheden, zoals onderzoek doen, meetinstrumenten aflezen en werken met apparatuur. Om die vaardigheden te leren zijn er veel praktische opdrachten. De docent kan hieruit zelf een keuze maken, afhankelijk van de mogelijkheden op school en de eigen didactische voorkeur. Het is niet noodzakelijk dat een leerling alle opdrachten en proeven gedaan heeft voor een goed begrip van een volgend hoofdstuk.
Leerwerkboek vmbo-b(k)/lwoo
De opzet van de leerwerkboeken voor vmbo-b wijkt enigszins af van die van de edities voor vmbo-kgt, vmbo-t/havo en havo/vwo. In het algemene deel van de docentenhandleiding worden speciale didactische en pedagogische aanwijzingen gegeven voor deze groep leerlingen.
Voor deze editie vormen de kerndoelen voor de basisvorming (1998-2003) het uitgangspunt, ‘aangezien die duidelijker specificeren wat daadwerkelijk van de leerlingen wordt verwacht.' In de beschrijving van de lessen (deel 2 van de handleiding) worden de kerndoelen expliciet vermeld. Er is wel rekening gehouden met aansluiting bij het vierde leerjaar en de herziene eindtermen in de eindexamenprogramma's (2007).
Editie 3 vwo/gymnasium
De opzet van de editie voor vwo/gymnasium in het derde leerjaar is niet anders die van vmbo-kgt, vmbo-t/havo en havo/vwo.

Leerstofinhoud

De leerstof gaat uit van de theorie in het handboek. In leerjaar 1-2 komen na een algemene inleiding zeven natuur- en scheikundige onderwerpen aan de orde, zoals stoffen en hun eigenschappen, warmte, licht en geluid. In het algemene deel van de handleiding worden de opdrachten en proeven toegelicht. In het specifieke deel van de handleiding worden per paragraaf suggesties gegeven voor het aanbieden van de leerstof, bijvoorbeeld met een demonstratieproef of een leergesprek. Leerwerkboek vmbo-b(k)/lwoo In de leerwerkboeken voor vmbo-b worden voor een groot deel dezelfde onderwerpen behandeld, maar aangepast aan het niveau. Op de methodesite is leerstof te vinden voor de snellere leerlingen en voor de kaderberoepsgerichte leerweg, zoals meer abstracte onderdelen en opdrachten met wat meer en moeilijker rekenwerk. In deze editie komen veel ‘wel/niet-vragen’ voor, bedoeld om de leerlingen te stimuleren de tekst goed te lezen. Deze editie bevat geen informatieopdrachten, thuisopdrachten en onderzoeksopdrachten. Er zijn wel proeven die de leerling zelf kan uitvoeren. Deze proeven kunnen ook door de docent uitgevoerd worden, bijvoorbeeld in geval van tijdnood. Verder staan er extra proeven in de handleiding die de docent kan gebruiken als er tijd over is of voor snellere leerlingen. Leerjaar 3 In leerjaar 3 worden bij natuurkunde onder andere krachten, energie en arbeid behandeld. Bij scheikunde komen allerlei soorten stoffen en reacties uitgebreid aan bod. In de editie voor vwo/gymnasium wordt meer stof aangeboden dan in de havo/vwo-editie en de leerstof staat soms in een andere volgorde. Dit geldt vooral voor het vak scheikunde, bij natuurkunde is er slechts één hoofdstuk meer en is de volgorde van de paragrafen identiek.

Leerstofordening

De leerstof is thematisch geordend. Er is voor een deel sprake van een concentrische opbouw, dat wil zeggen dat de meeste onderwerpen die in deel 1-2 behandeld zijn, in leerjaar 3 verdiept en/of uitgebreid worden. Zo worden bij natuurkunde bijvoorbeeld licht en elektriciteit verder uitgediept, en bij scheikunde de stoffen en reacties.
De leerstof wordt theoriegestuurd aangeboden: aan het eind van elke paragraaf in het handboek wordt verwezen naar de opgaven in het werkboek. Er zijn verschillende soorten opgaven:
 Leerstofopgaven: de leerling moet de leerstof reproduceren (geheugen).
 Toepassingsvragen: de leerling oefent met de toepassing van de leerstof   (vaardigheden zoals maatcilinder aflezen, dichtheid berekenen, lichtstraal tekenen).
 Inzichtvragen: de leerling moet moeilijker problemen oplossen (zelf denken).
 Informatieopdrachten: de leerling moet zelf (thuis) informatie zoeken over de leerstof.
Practicum, bestaande uit: proeven: de leerling onderzoekt en ontdekt geleid aspecten van de leerstof; thuisopdrachten: de leerling onderzoekt geleid alledaagse aspecten van de leerstof; onderzoek: de leerling wordt uitgedaagd zelf onderzoek op te zetten en uit te voeren.
De informatieopdrachten waarbij de leerling  zelf (thuis) informatie moet zoeken over de leerstof zijn wel in de 3- uurs variant opgenomen maar ontbreken in de 2 uursvariant.
Overigens staan er ook verwijzingen naar proeven bij de tekst in het handboek.
Dan zijn er nog een paragraaf met computeropdrachten en een paragraaf met keuzestof. De keuzestof heeft in het werkboek een ander nummer dan in het handboek omdat de computerparagraaf in het werkboek niet voorkomt. (Dit geldt uiteraard niet voor de leerwerkboeken voor vmbo-b.)
Kernbegrippen zijn in het handboek vet en in kleur gezet. Die begrippen zijn te vinden via het register achter in het boek.

Planning/tijdsinvestering

In de handleiding staat een globaal overzicht van het aantal lessen per hoofdstuk, waarbij wordt opgemerkt dat de tijdsbesteding sterk afhankelijk is van de keuze van de docent: meer of minder opgaven laten maken, meer of minder practica laten doen, meer of minder informatie-, thuis- en onderzoeksopdrachten laten doen. De lesstof van deel 1-2 is  te behandelen in drie lesuren per week. Voor scholen waar slechts twee lesuren voor het vak natuur- en scheikunde zijn uitgetrokken, is een aparte versie van de werkboeken beschikbaar. ‘Hierin is fors geschrapt in opgaven, informatieopdrachten en thuisopdrachten. Er is een kerncurriculum overgebleven dat met twee lesuren per week door te werken valt en de basis biedt voor het onderwijs in het derde leerjaar.' (Voor leerjaar 3 is geen materiaal voor verschillende lesroosters.)

Didactiek (instructie en werkvormen)

Er worden verschillende werkvormen gehanteerd waaronder: luisteren naar uitleg, zelf theorie bestuderen, opgaven maken, kijken naar demonstratieproeven, zelf proeven uitvoeren, een leergesprek voeren, zelf informatie opzoeken, zelf onderzoek doen. Daarbij worden verschillende media gehanteerd, zoals leer-en werkboeken en de computer. De benadering is in elk hoofdstuk anders. Soms wordt er begonnen met uitleg door de docent en een leergesprek, een andere keer kunnen de leerlingen eerst zelf proeven doen (ontdekkend leren). De vragen en opdrachten worden in het algemeen gemaakt nadat de leerstof behandeld is. De leerlingen worden op allerlei manieren aan het werk gezet, met proeven, thuisopdrachten en eigen onderzoek. Aan de organisatie van de practica wordt in de docentenhandleiding veel aandacht besteed. Achter in de docentenhandleiding staat een lijst met alle benodigdheden voor de (demonstratie)proeven. In het algemeen zijn dit standaard practicummaterialen.
Leerwerkboek vmbo-b(k)/lwoo
In de editie voor vmbo-b wordt uitgegaan van meer begeleiding door de docent. Basisvaardigheden die worden getraind zijn onder andere het kunnen gebruiken van verschillende apparaten en het werken met meetapparatuur (bijv. brander, voltmeter, ampèremeter, voedingskastje en decibelmeter). Ook instrumenten aflezen, grafieken tekenen en aflezen, hanteren van grootheden zijn belangrijk. Verder komen vaardigheden op ICT-gebied aan bod.
De practica worden in het algemeen klassikaal uitgevoerd. De mogelijkheden voor groepswerk zijn afhankelijk van de proeven en van de leerlingen. Dit wordt aan de beoordeling van de docent overgelaten.
Editie 3 vwo/gymnasium
Aangezien de docentenhandleidingen voor leerjaar 3 op het moment van schrijven nog niet beschikbaar zijn, is niet te beoordelen of de didactiek voor vwo/gymnasium wezenlijk verschilt van die voor havo/vwo.

Zelfstandig werken

De docent heeft een belangrijke taak bij de introductie van de onderwerpen en bij de uitleg van de stof en de proeven. Hiervoor worden in deel 2 van de docentenhandleiding veel concrete aanwijzingen gegeven. In de docentenhandleiding staan ook demonstratieproeven die door de leerkracht moeten worden uitgevoerd. Na de instructie kunnen de leerlingen zelfstandig met de opdrachten en proeven aan de slag. De doelen, benodigdheden en uitvoering van de proeven zijn uitgebreid in het werkboek beschreven. Daardoor heeft de docent tijd om met leerlingen in gesprek te gaan en hen tot reflectie aan te zetten. De opgaven en opdrachten bij de proeven kunnen de leerlingen zelf nakijken met behulp van het uitwerkingenboek.
De informatieopdrachten en de thuisopdrachten dienen de leerlingen in elk geval zelfstandig uit te voeren. De docent moet hier zelf eisen aan stellen.
Een hoofdstuk wordt steeds afgesloten met een zelftoets in het werkboek. Op basis daarvan kan de leerling zelf zien wat hij nog moet bestuderen en/of oefenen voor de eindtoets. Ook is er een adviestoets op de methodesite. Op basis van het resultaat daarvan krijgt de leerling een vervolgprogramma aangeboden. Met de computerlessen kunnen de leerlingen zelfstandig aan de slag.
Leerwerkboek vmbo-b(k)/lwoo
De vmbo-b-leerlingen krijgen meer begeleiding bij het doorwerken van de stof. Zo staat in de docentenhandleiding bij veel afbeeldingen uitleg en informatie die dient als leidraad bij leergesprekken. Er is ook meer informatie over de leerdoelen, benodigdheden en organisatie. Maar leerlingen kunnen ook zelf informatie opzoeken (op internet).

Differentiatie

Tempoverschillen tussen de leerlingen kunnen worden opgevangen door bepaalde opgaven als huiswerk mee te geven. Dan kan de klas als geheel verder met de stof. In elke paragraaf is plusstof opgenomen, voor de leerlingen die sneller zijn en/of wat meer aankunnen. Verder kent elk hoofdstuk een paragraaf met keuzestof (extra basisstof). Het is ook mogelijk om te differentiëren door opdrachten, proeven en onderzoeken wel of niet te laten doen. Ten slotte kan de docent bepalen welke onderdelen de leerlingen op de computer moeten doen. Er zijn ‘gewone' computerlessen, remediërende lessen en pluslessen.
Leerwerkboek vmbo-b(k)/lwoo
Voor vmbo-b is de extra basisstof en plusstof te vinden op de methodesite. In de docentenhandleiding staan extra proeven voor de leerlingen die sneller zijn en/of meer aankunnen.

Evaluatie/toetsing

In het werk- of opdrachtenboek wordt elk hoofdstuk afgesloten met een zelftoets. Op basis hiervan kan de leerling zelf bepalen welke onderdelen hij nog moet leren. De eerste 16 of 20 vragen daarvan staan ook in de digitale adviestoets. Op basis van de uitslag krijgt de leerling advies over een te volgen leerroute: remediërende computerlessen, keuzestof in het boek of plusstof (stukjes Extra in het boek) dan wel pluslessen op de computer. Verder bevat het ePack een instaptoets, waarin de leerstofvragen van het hoofdstuk staan. Op die manier kan de leerling nagaan wat hij al van het onderwerp weet.
Bovendien zijn er eindtoetsen bij elk hoofdstuk, een A- en een B-versie, beschikbaar via het ePack. De antwoorden bij de eindtoetsen zijn als pdf en als Wordbestand in het ePack voor de docent opgenomen. In het ePack  kan de docent de resultaten registreren. De beoordeling wordt besproken in de aparte handleiding bij het ePack. De toetsen zijn allemaal digitaal. De docent heeft de mogelijkheid vragen van positie te veranderen, te verwijderen, te bewerken en vragen toe te voegen. De toetsen zijn ook als printbare pdf en als Wordbestand opgenomen.
Voor de beoordeling van de informatie- en onderzoeksopdrachten worden geen aanwijzingen gegeven; hier kan de docent zelf eisen aan stellen.
Leerwerkboek vmbo-b(k)/lwoo
Het ePack voor vmbo-b kent alleen adviestoetsen en eindtoetsen, geen instaptoets.

ICT

Er is een online methodesite, toegankelijk met een ePack-licentie. Hier zijn de computerlessen te vinden, die bestaan uit presentaties en interactieve oefenstof. De computerlessen dekken 70% van de leerdoelen. De computerlessen kunnen ook ingezet worden als remediale route na de elektronische adviestoets. Bij elk hoofdstuk is er een instaptoets (niet voor vmbo-b) en er is een adviestoets met de eerste 16 of 20 vragen van de zelftoets in het werkboek. Op basis van de score krijgt de leerling een suggestie voor de te volgen leerroute: remediaal (computerlessen), extra (keuzestof uit het boek) of plus (de stukjes extra uit het boek).
Bij sommige hoofdstukken zijn digitale activiteiten (DiAcs) opgenomen: interactieve animaties die meer ingewikkelde natuurwetenschappelijke concepten op een toegankelijker wijze uitleggen dan in een boek mogelijk is. Er zijn ook computerproeven met IP-Coach (maar niet in deel 1). Verder zijn in het ePack voor de leerling opgenomen: definities van de meeste gehanteerde begrippen (schriftelijk, de spreekfunctie was ten tijde van deze beschrijving niet beschikbaar), beschrijvingen van vakgebonden vaardigheden (pdf), een online werkwijzer (algemene vaardigheden), rekenhulp en taalhulp.
Voor docenten
Voor de docent is er een speciale handleiding voor het ePack. Hierin worden alle onderdelen van het ePack uitgebreid beschreven. Ook worden de mogelijkheden om leerrroutes voor individuele leerlingen te bepalen en de resultaten van de leerlingen bij te houden toegelicht. Verder wordt uitgelegd hoe de docent zelf materiaal (tot een maximum van 50 Mb) kan toevoegen, hoe er met toetsen gewerkt kan worden en hoe ondersteunend materiaal gebruikt kan worden.
Het ePack heeft voor de docent ook een functie om berichten met collega's uit te wisselen. Verder verschijnt regelmatig het Nova E-zine, een nieuwsbrief met actuele informatie.

Aansluiting/afstemming en implementatie

De methode omvat natuur- en scheikunde, die in de eerste twee leerjaren geïntegreerd zijn. Pas in leerjaar 3 worden natuur- en scheikunde gescheiden.
Voor 3 hv is een aparte nask-editie beschikbaar, waarin hoofdstukken natuurkunde en scheikunde afgewisseld worden in een theorieboek en een opdrachtenboek.
De uitgever biedt trainingen voor docenten om de methode en de bijbehorende ICT zo goed mogelijk te leren kennen ( MethodeStarttraining). Ook kan men zich  via de website (http://nova.vo.malmberg.nl/) aanmelden op de nieuwsbrief van Nova. Hierin zijn bijvoorbeeld nieuwe ontwikkelingen en lesideeën te vinden.

Algemene informatie