Categorie: Middelbare school

Op het vwo kies je, net als op de havo, uit vier profielen: Cultuur en Maatschappij (C&M), Economie en Maatschappij (E&M), Natuur en Gezondheid (N&G) en Natuur en Techniek (N&T). Een belangrijk verschil met de havo: op het vwo heb je in elk profiel wiskunde, en een tweede vreemde taal is verplicht.

Het gemeenschappelijk deel op het vwo

Deze vakken volgt elke vwo-leerling: Nederlands, Engels, een tweede vreemde taal, maatschappijleer, lichamelijke opvoeding en ckv. Op het gymnasium is de tweede vreemde taal Latijn of Grieks, en vervalt ckv.

De vier profielen en hun verplichte vakken

Profiel	Verplichte profielvakken	Voorbeelden profielkeuzevakken
Cultuur en Maatschappij	Wiskunde C, A of B en geschiedenis	Eén cultureel vak (kunst, filosofie, een taal, Latijn, Grieks) én één maatschappelijk vak (aardrijkskunde, economie, maatschappijwetenschappen)
Economie en Maatschappij	Wiskunde A of B, economie, geschiedenis	Aardrijkskunde, bedrijfseconomie, maatschappijwetenschappen, een moderne vreemde taal
Natuur en Gezondheid	Wiskunde A of B, biologie, scheikunde	Aardrijkskunde, natuurkunde, NLT, onderzoeken en ontwerpen
Natuur en Techniek	Wiskunde B, natuurkunde, scheikunde	Biologie, informatica, wiskunde D, NLT, onderzoeken en ontwerpen

Welke keuzevakken je kunt kiezen, verschilt per school.

Welke wiskunde bij welk vwo-profiel?

• Wiskunde C bestaat alleen op het vwo en is bedoeld voor C&M.
• Wiskunde A is gericht op statistiek en toepassingen, en past bij E&M, N&G en C&M.
• Wiskunde B is de meest abstracte variant en verplicht bij N&T. Voor bèta- en veel medische studies heb je wiskunde B nodig.
• Wiskunde D is een extra keuzevak naast wiskunde B.

Meer uitleg vind je in wat is wiskunde C, wat is wiskunde D en het overzicht van wiskunde A, B, C en D.

Welke studies passen bij welk profiel?

• C&M: taal- en cultuurstudies, geschiedenis, kunstgeschiedenis, journalistiek.
• E&M: economie, bedrijfskunde, rechten, politicologie.
• N&G: geneeskunde, biomedische wetenschappen, psychologie, diergeneeskunde (vaak met wiskunde B en natuurkunde als extra eis).
• N&T: technische studies, natuurkunde, informatica, wiskunde en toegang tot vrijwel alle andere studies.

Controleer bij een studie altijd de toelatingseisen. Sommige studies vragen vakken die niet standaard in je profiel zitten, zoals natuurkunde bij N&G.

Hoe kies je een profiel?

Een profielkeuze maak je meestal in de derde klas. Een paar vragen die helpen:

• Welke vakken vind je leuk en gaan je goed af? Kijk niet alleen naar cijfers, maar ook naar plezier.
• Welke richting trekt je na school? Check bij een paar vervolgopleidingen welke vakken ze verplicht stellen.
• Hoeveel deuren wil je openhouden? N&T en N&G geven toegang tot de meeste studies. Twijfel je, dan kan een combinatie van twee profielen (een dubbelprofiel) uitkomst bieden.

Wiskunde verandert vanaf 2029

De examenprogramma’s voor wiskunde op havo en vwo worden vernieuwd. De nieuwe programma’s (onder meer wiskunde maatschappij en wiskunde natuur en techniek) worden volgens de huidige planning ingevoerd in september 2029. Voor leerlingen die nu in de bovenbouw zitten, verandert er nog niets.

Op de havo gelden iets andere regels; die lees je in profielen havo.

Op havo en vwo zijn er vier wiskundevakken. Wiskunde A draait om statistiek en toepassingen, wiskunde B is abstract en algebraïsch, wiskunde C is een vwo-variant voor het profiel Cultuur en Maatschappij, en wiskunde D is een extra verdiepingsvak naast wiskunde B. Welke je kiest, hangt af van je profiel en je vervolgopleiding.

De vier varianten naast elkaar

Vak	Niveau	Inhoud in het kort	Past bij
Wiskunde A	Havo en vwo	Statistiek, kansrekening, grafieken en formules in toepassingen	E&M, N&G, C&M
Wiskunde B	Havo en vwo	Functies, algebra, differentiëren, meetkunde en (op vwo) integreren	N&T, N&G, E&M
Wiskunde C	Alleen vwo	Grotendeels als wiskunde A, met extra aandacht voor redeneren en vorm	C&M
Wiskunde D	Havo en vwo	Verdieping naast wiskunde B, zoals kansrekening, meetkunde en (vwo) complexe getallen	N&T (keuzevak)

Wiskunde A of B?

Dit is de keuze waar de meeste leerlingen over twijfelen. Wiskunde A is praktischer: je werkt met data, tabellen en contexten uit het echte leven. Wiskunde B is abstracter en vraagt veel algebraïsche vaardigheid. Voor technische en exacte studies, maar ook voor veel medische studies, is wiskunde B vereist. Lees het complete verhaal in het verschil tussen wiskunde A en B.

Welke wiskunde hoort bij welk profiel?

Profiel	Havo	Vwo
Cultuur en Maatschappij	Niet verplicht	Wiskunde C, A of B
Economie en Maatschappij	Wiskunde A of B	Wiskunde A of B
Natuur en Gezondheid	Wiskunde A of B	Wiskunde A of B
Natuur en Techniek	Wiskunde B (+ eventueel D)	Wiskunde B (+ eventueel D)

Meer over de profielen lees je in profielen havo en profielen vwo.

Welke wiskunde heb je nodig voor je studie?

• Exacte en technische studies (natuurkunde, werktuigbouwkunde, informatica): wiskunde B, soms aangeraden met wiskunde D.
• Geneeskunde en veel medische studies: meestal wiskunde B.
• Economie en bedrijfskunde: wiskunde A is vaak voldoende; aan de universiteit wordt soms wiskunde B gevraagd.
• Psychologie, sociale wetenschappen: meestal wiskunde A, vanwege de statistiek.
• Taal-, cultuur- en kunststudies: wiskunde C of A volstaat doorgaans.

Toelatingseisen verschillen per opleiding, dus controleer ze altijd op de website van de hogeschool of universiteit.

Wiskunde verandert vanaf 2029

De wiskundevakken op havo en vwo worden vernieuwd. SLO heeft in september 2026 nieuwe examenprogramma’s opgeleverd, onder meer voor wiskunde maatschappij en wiskunde natuur en techniek, plus een programma gecijferdheid voor het vwo. Volgens de planning worden deze in september 2029 ingevoerd. Ook wiskunde D wordt in 2027 herzien. Voor leerlingen die nu in de bovenbouw zitten, blijven wiskunde A, B, C en D gewoon bestaan.

Wiskunde C is een wiskundevak dat alleen op het vwo bestaat. Het is bedoeld voor leerlingen met het profiel Cultuur en Maatschappij (C&M). Wiskunde C lijkt veel op wiskunde A: je werkt met statistiek, grafieken en formules in herkenbare situaties. Het vak is toegepast en minder abstract dan wiskunde B.

Voor wie is wiskunde C?

Op het vwo is wiskunde in elk profiel verplicht. Leerlingen met C&M mogen kiezen uit wiskunde C, A of B. Wiskunde C is speciaal ontwikkeld voor deze groep: leerlingen met een sterke interesse in taal, cultuur en maatschappij, die wiskunde vooral nodig hebben om data en redeneringen te kunnen volgen. Op de havo bestaat wiskunde C niet; daar is wiskunde in het profiel C&M zelfs niet verplicht.

Wat leer je bij wiskunde C?

Een groot deel van de stof komt overeen met wiskunde A. Je leert onder meer:

• Statistiek: gegevens verzamelen, ordenen en interpreteren, en conclusies trekken uit onderzoek.
• Verbanden: formules en grafieken lezen en gebruiken, bijvoorbeeld bij groei en afname.
• Veranderingen: hoe snel iets toeneemt of afneemt.
• Redeneren en vorm: logisch redeneren en onderwerpen uit vorm en ruimte.

Je doet er centraal eindexamen in, net als bij wiskunde A en B.

Wiskunde C of wiskunde A?

Wiskunde A is iets breder en geeft toegang tot meer studies, zoals psychologie, economie of sociale wetenschappen. Kies je C&M, maar twijfel je nog over je studie, dan kan wiskunde A verstandig zijn. Weet je zeker dat je richting taal, geschiedenis, kunst of cultuur gaat, dan past wiskunde C goed. Bekijk alle varianten naast elkaar in het overzicht van wiskunde A, B, C en D, of lees het verschil tussen wiskunde A en B.

Welke studies kun je doen met wiskunde C?

Met wiskunde C kun je terecht bij veel universitaire studies in de letteren, geschiedenis, kunst, filosofie, media en communicatie. Voor studies waarbij statistiek een grote rol speelt, zoals psychologie of sociologie, vragen universiteiten vaak wiskunde A of B. Controleer de toelatingseisen van de studie die je overweegt.

Wiskunde C na 2029

De wiskundevakken op havo en vwo worden vernieuwd. Volgens de huidige planning worden nieuwe examenprogramma’s in september 2029 ingevoerd, waaronder een vak gecijferdheid voor het vwo. Wat dat precies betekent voor wiskunde C, hangt af van de definitieve invoering. Voor leerlingen die nu op het vwo zitten, blijft wiskunde C bestaan.

Meer over de profielkeuze lees je in profielen vwo.

Wiskunde D is een extra wiskundevak voor havo- en vwo-leerlingen die ook wiskunde B volgen. Het is een verdiepingsvak: je gaat verder dan wiskunde B met onderwerpen als kansrekening, meetkunde en (op het vwo) complexe getallen. Wiskunde D is vooral interessant voor leerlingen met het profiel Natuur en Techniek die een exacte of technische studie overwegen.

Voor wie is wiskunde D?

Wiskunde D kies je als profielkeuzevak in Natuur en Techniek, of als extra vak in het vrije deel. Je kunt het alleen naast wiskunde B volgen, omdat het daarop voortbouwt. Niet elke school biedt wiskunde D aan; vraag het daarom na bij de decaan.

Wat leer je bij wiskunde D?

De onderwerpen verschillen deels per niveau en per school, omdat scholen ook eigen keuzeonderwerpen invullen. Veelvoorkomende onderwerpen zijn:

• Kansrekening en statistiek: dieper dan bij wiskunde A, met kansverdelingen en hypothesetoetsen.
• Meetkunde: vectoren en ruimtelijke figuren.
• Complexe getallen (vwo): een uitbreiding van de getallen die je kent, veel gebruikt in natuurkunde en techniek.
• Dynamische modellen: hoe systemen veranderen in de tijd, bijvoorbeeld bij groei van populaties.

Wiskunde D wordt afgesloten met een schoolexamen. Er is geen centraal eindexamen voor dit vak.

Is wiskunde D de moeite waard?

Wiskunde D is geen verplichting voor welke studie dan ook. Toch kan het een groot voordeel geven als je wiskunde, natuurkunde, sterrenkunde, informatica, econometrie of een technische studie wilt doen. Je hebt dan al kennisgemaakt met onderwerpen die in het eerste studiejaar terugkomen. Twijfel je of je het aankunt? Wiskunde D is vooral geschikt voor leerlingen die wiskunde B goed en met plezier doen.

Wiskunde D en de andere varianten

Hoe wiskunde D zich verhoudt tot A, B en C, zie je in het overzicht van wiskunde A, B, C en D. Twijfel je nog tussen A en B, lees dan het verschil tussen wiskunde A en B.

Wiskunde D wordt vernieuwd

SLO herziet het examenprogramma van wiskunde D in 2027. Het nieuwe conceptprogramma wordt in schooljaar 2028-2029 op scholen uitgeprobeerd. Voor leerlingen die nu wiskunde D volgen, verandert er niets.

Meer over de profielkeuze lees je in profielen havo en profielen vwo.

Mavo staat voor middelbaar algemeen voortgezet onderwijs. Tegenwoordig is mavo de veelgebruikte naam voor de theoretische leerweg van het vmbo (vmbo-tl). Het is de meest theoretische vorm van het vmbo en duurt vier jaar. Na de mavo kun je naar het mbo of, onder voorwaarden, naar de havo.

Waarom heet het nog mavo?

Tot 1999 was de mavo een aparte schoolsoort, naast onder meer het lbo/vbo, de havo en het vwo. In 1999 zijn mavo en vbo samengevoegd tot het vmbo. De oude mavo ging toen verder als de theoretische leerweg. Toch zijn veel scholen en ouders de naam mavo blijven gebruiken. Het klinkt herkenbaar en laat duidelijk zien dat het om het theoretische deel van het vmbo gaat. Sommige scholen noemen zich daarom bewust een mavo.

Mavo en vmbo: wat is het verschil?

Mavo is dus geen apart niveau naast het vmbo, maar een onderdeel ervan. Het vmbo heeft vier leerwegen:

• Basisberoepsgerichte leerweg (bb): het meest praktisch.
• Kaderberoepsgerichte leerweg (kb): praktisch met iets meer theorie.
• Gemengde leerweg (gl): theoretisch met een praktijkvak.
• Theoretische leerweg (tl): het meest theoretisch. Dit is de mavo.

Hoe tl precies in elkaar zit en hoe het zich verhoudt tot gl, lees je in wat is vmbo-tl.

Welk niveau is mavo?

Mavo is het hoogste niveau binnen het vmbo en ligt onder de havo. Op veel scholen zit de mavo in een dakpanklas met de havo (mavo/havo of tl/havo). Daar krijgen leerlingen in de brugklas de tijd om te laten zien of ze de havo aankunnen. Wie in groep 8 een schooladvies vmbo-tl of vmbo-tl/havo krijgt, komt meestal op de mavo terecht.

Wat doe je op de mavo?

Op de mavo krijg je vooral algemene vakken, zoals Nederlands, Engels, wiskunde, geschiedenis, biologie en economie. In de derde klas kies je een vakkenpakket. Je doet eindexamen in zes algemene vakken. Nederlands en Engels zijn voor iedereen verplicht; de andere vakken hangen af van het profiel dat je kiest.

Wat kun je na de mavo?

• Mbo niveau 3 of 4: de meest gekozen route. Met een mavodiploma kun je direct naar een mbo-4-opleiding.
• Havo 4: met een diploma vmbo-tl of -gl én een extra examenvak heb je recht op toelating tot de havo.

Een mavodiploma is geen startkwalificatie. Wie na de mavo stopt met leren, moet tot zijn 18e verder naar school (de kwalificatieplicht). Lees meer in ons artikel over de leerplicht.

Alle schoolsoorten naast elkaar zie je in ons overzicht van de niveaus op de middelbare school.

Atheneum en gymnasium zijn allebei vormen van het vwo: ze duren 6 jaar en geven toegang tot de universiteit. Het verschil is dat je op het gymnasium Latijn en Grieks krijgt. In de bovenbouw doe je op het gymnasium eindexamen in minstens één van die klassieke talen. Op het atheneum heb je die vakken niet.

Atheneum en gymnasium naast elkaar

	Atheneum	Gymnasium
Niveau	Vwo	Vwo
Duur	6 jaar	6 jaar
Latijn en Grieks	Nee	Ja, in de onderbouw allebei
Tweede vreemde taal (examen)	Een moderne taal, zoals Duits of Frans	Latijn of Grieks
Ckv in de bovenbouw	Ja	Nee
Toegang tot universiteit	Ja	Ja

Wat leer je bij Latijn en Grieks?

Bij de klassieke talen leer je de taal, maar ook veel over de cultuur, geschiedenis, filosofie en literatuur van de oude Grieken en Romeinen. Je vertaalt teksten van schrijvers als Homerus en Vergilius. Veel leerlingen merken dat het vertalen hun taalgevoel en hun analytisch denken versterkt, ook bij andere vakken.

Is gymnasium moeilijker dan atheneum?

Het niveau van de gewone vakken is op beide hetzelfde. Een gymnasiumleerling heeft wel meer vakken in de onderbouw, en dus meer huiswerk. Het gymnasium past vooral bij kinderen die het leuk vinden om met taal te puzzelen en interesse hebben in geschiedenis en cultuur. Een kind met een vwo-advies dat vooral van exacte vakken houdt, is op het atheneum net zo goed op zijn plek.

Is een gymnasiumdiploma meer waard?

Nee. Met beide diploma’s kun je naar dezelfde universitaire opleidingen. Wel kan Latijn of Grieks handig zijn bij studies als geneeskunde, rechten, geschiedenis of taalwetenschap, omdat je de herkomst van veel begrippen herkent. Voor de toelating maakt het geen verschil.

Overstappen tussen atheneum en gymnasium

Op scholen met zowel atheneum als gymnasium kunnen leerlingen meestal na de brugklas of de tweede klas nog overstappen van gymnasium naar atheneum. Andersom is lastiger, omdat je dan een achterstand in Latijn en Grieks moet inhalen. Er zijn ook zelfstandige gymnasia: scholen die alleen gymnasium aanbieden.

Twijfel je nog tussen havo en vwo? Lees dan het verschil tussen havo en vwo. Over de profielen in de bovenbouw lees je meer in profielen vwo, en alle niveaus zie je in het overzicht van de niveaus op de middelbare school.

Op de havo kies je in de derde klas een van de vier profielen: Cultuur en Maatschappij (C&M), Economie en Maatschappij (E&M), Natuur en Gezondheid (N&G) en Natuur en Techniek (N&T). Elk profiel heeft eigen verplichte vakken. Daarnaast volg je een gemeenschappelijk deel dat voor iedereen gelijk is, en kies je vakken in het vrije deel.

Zo is een havopakket opgebouwd

• Gemeenschappelijk deel: vakken die iedereen volgt.
• Profieldeel: de verplichte vakken van je profiel plus ten minste één profielkeuzevak.
• Vrije deel: extra vakken naar keuze, afhankelijk van het aanbod van je school.

Het gemeenschappelijk deel op de havo

Deze vakken heeft iedere havoleerling, welk profiel je ook kiest: Nederlands, Engels, maatschappijleer, culturele en kunstzinnige vorming (ckv) en lichamelijke opvoeding. Leerlingen zonder wiskunde in hun pakket krijgen daarnaast rekenonderwijs.

De vier profielen en hun verplichte vakken

Profiel	Verplichte profielvakken	Voorbeelden profielkeuzevakken
Cultuur en Maatschappij	Geschiedenis en een moderne vreemde taal	Eén cultureel vak (kunst, filosofie, een taal) én één maatschappelijk vak (aardrijkskunde, economie, maatschappijwetenschappen)
Economie en Maatschappij	Wiskunde A of B, economie, geschiedenis	Aardrijkskunde, bedrijfseconomie, maatschappijwetenschappen, een moderne vreemde taal
Natuur en Gezondheid	Wiskunde A of B, biologie, scheikunde	Aardrijkskunde, natuurkunde, NLT, onderzoeken en ontwerpen
Natuur en Techniek	Wiskunde B, natuurkunde, scheikunde	Biologie, informatica, wiskunde D, NLT, onderzoeken en ontwerpen

Let op: welke keuzevakken je echt kunt kiezen, verschilt per school. Vraag het aanbod altijd na.

Wiskunde per profiel op de havo

Op de havo bestaan wiskunde A, B en D. Wiskunde C wordt alleen op het vwo gegeven.

• C&M: wiskunde is niet verplicht, maar vaak wel te kiezen in het vrije deel.
• E&M en N&G: wiskunde A of wiskunde B.
• N&T: wiskunde B is verplicht; wiskunde D is een mogelijk keuzevak.

Twijfel je tussen A en B? Lees dan het verschil tussen wiskunde A en B of bekijk het overzicht van wiskunde A, B, C en D.

Welke vervolgopleiding past bij welk profiel?

• C&M: hbo-opleidingen in taal, kunst, media, communicatie en onderwijs.
• E&M: economische en bedrijfskundige opleidingen, marketing, rechten op het hbo.
• N&G: zorg, verpleegkunde, voeding, sport en gezondheid, en veel opleidingen van E&M.
• N&T: techniek, ict en bouwkunde, en daarnaast toegang tot bijna alle andere opleidingen.

Hoe kies je een profiel?

Een profielkeuze maak je meestal in de derde klas. Een paar vragen die helpen:

• Welke vakken vind je leuk en gaan je goed af? Kijk niet alleen naar cijfers, maar ook naar plezier.
• Welke richting trekt je na school? Check bij een paar vervolgopleidingen welke vakken ze verplicht stellen.
• Hoeveel deuren wil je openhouden? N&T en N&G geven toegang tot de meeste studies. Twijfel je, dan kan een combinatie van twee profielen (een dubbelprofiel) uitkomst bieden.

Voor het vwo gelden iets andere regels. Die lees je in profielen vwo. Alle niveaus op een rij zie je in het overzicht van de niveaus op de middelbare school.

TL staat voor theoretische leerweg. Vmbo-tl is de meest theoretische van de vier leerwegen van het vmbo en duurt vier jaar. Je krijgt vooral algemene vakken en doet eindexamen in zes theorievakken. Veel scholen noemen vmbo-tl ook wel mavo.

De plek van tl binnen het vmbo

Het vmbo kent vier leerwegen, van praktisch naar theoretisch:

Leerweg	Afkorting	Karakter
Basisberoepsgerichte leerweg	bb	Veel praktijk
Kaderberoepsgerichte leerweg	kb	Praktijk met meer theorie
Gemengde leerweg	gl	Theorie plus een beroepsgericht vak
Theoretische leerweg	tl	Vooral theorie

Wat is het verschil tussen tl en gl?

De gemengde leerweg (gl) en de theoretische leerweg (tl) lijken veel op elkaar. Het verschil zit in het vakkenpakket. Op tl doe je examen in zes algemene vakken. Op gl doe je examen in vijf algemene vakken en een beroepsgericht vak, bijvoorbeeld uit techniek of zorg en welzijn. Gl is daardoor iets praktischer, terwijl het niveau van de algemene vakken gelijk is.

Er zijn plannen geweest om gl en tl samen te voegen tot één nieuwe leerweg. Die plannen zijn voorlopig geparkeerd. Wel mogen scholen sinds schooljaar 2024-2025 een praktijkgericht programma aanbieden in zowel gl als tl. Zo kan een tl-leerling toch kennismaken met de praktijk.

Welke vakken heb je op vmbo-tl?

In de onderbouw krijg je een breed pakket met onder meer Nederlands, Engels, wiskunde, aardrijkskunde, geschiedenis, biologie en een tweede moderne vreemde taal. In de derde klas kies je je examenvakken. Nederlands en Engels zijn voor iedereen verplicht. De andere vier vakken kies je binnen een profiel, zoals techniek, zorg en welzijn, economie of landbouw. Daarnaast heb je vakken als lichamelijke opvoeding, maatschappijleer en een kunstvak.

Wat kun je na vmbo-tl?

• Mbo niveau 4: de meest gekozen route, bijvoorbeeld een opleiding in zorg, ict of economie.
• Havo 4: met een tl- of gl-diploma en een extra examenvak heb je recht op toelating tot de havo.

Welk schooladvies hoort bij tl?

Kinderen met een schooladvies vmbo-tl of vmbo-gl/tl komen meestal op de theoretische leerweg. Met een advies vmbo-tl/havo start je vaak in een dakpanklas, waarin pas later wordt bepaald of je mavo of havo doet. Meer over het advies lees je in doorstroomtoets 2027: alles op een rij, en alle niveaus naast elkaar in het overzicht van de niveaus op de middelbare school.

Het belangrijkste verschil tussen havo en vwo: de havo duurt 5 jaar en bereidt voor op het hbo, het vwo duurt 6 jaar en bereidt voor op de universiteit. Op het vwo is de stof abstracter en theoretischer. Op de havo ligt de nadruk meer op het toepassen van kennis.

Havo en vwo naast elkaar

	Havo	Vwo
Voluit	Hoger algemeen voortgezet onderwijs	Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
Duur	5 jaar	6 jaar
Bereidt voor op	Hbo	Universiteit (wo)
Manier van leren	Toepassen en begrijpen	Analyseren, abstract denken, onderzoeken
Tweede vreemde taal in examenpakket	Niet verplicht	Verplicht (op het gymnasium Latijn of Grieks)
Wiskunde C	Bestaat niet	Mogelijk in het profiel C&M
Varianten	Eén variant	Atheneum en gymnasium

Verschil in manier van leren

Op de havo leer je kennis begrijpen en toepassen in herkenbare situaties. Op het vwo wordt meer gevraagd: je moet verbanden leggen, abstract redeneren en zelfstandig onderzoek doen. Het tempo ligt hoger en teksten zijn vaak complexer. Een vwo-leerling moet daarom niet alleen slim zijn, maar ook goed zelfstandig kunnen werken en plannen.

Verschil in vervolgopleiding

Met een havodiploma ga je naar het hbo, bijvoorbeeld een opleiding tot leraar, verpleegkundige of bedrijfskundige. Met een vwo-diploma kun je naar de universiteit, maar ook naar het hbo. Wil je met een havodiploma toch naar de universiteit, dan kan dat via een propedeuse op het hbo of door eerst vwo 5 en 6 te doen.

Profielen en vakken

Op beide niveaus kies je in de derde klas een profiel: Cultuur en Maatschappij, Economie en Maatschappij, Natuur en Gezondheid of Natuur en Techniek. De opbouw is vergelijkbaar, maar er zijn verschillen in verplichte vakken. Zo is wiskunde op de havo in het profiel C&M niet verplicht, op het vwo wel. Lees meer in profielen havo en profielen vwo.

Twijfel tussen havo en vwo?

Bij een schooladvies havo/vwo kiezen veel ouders voor een school met een dakpanklas. Je kind heeft dan een of twee jaar de tijd om te laten zien welk niveau het best past. Let bij het kiezen ook op:

• Motivatie: heeft je kind plezier in leren en uitdaging?
• Werkhouding: kan je kind zelfstandig plannen en doorzetten?
• Interesse: trekt een praktische of juist een theoretische vervolgopleiding?

Switchen kan ook later nog. Met een havodiploma kun je naar vwo 5, en een vwo-leerling die het niet redt, kan overstappen naar de havo. Alle schoolsoorten op een rij zie je in het overzicht van de niveaus op de middelbare school. Over de twee vormen van vwo lees je meer in verschil tussen atheneum en gymnasium.

Op de middelbare school in Nederland zijn er drie hoofdniveaus: het vmbo (4 jaar), de havo (5 jaar) en het vwo (6 jaar). Het vmbo is verder verdeeld in vier leerwegen, van praktisch tot theoretisch. Het vwo bestaat uit atheneum en gymnasium. Welk niveau bij je kind past, volgt uit het schooladvies in groep 8.

Alle niveaus in één overzicht

Niveau	Duur	Karakter	Gebruikelijke vervolgopleiding
Praktijkonderwijs	4 tot 6 jaar	Zeer praktisch, gericht op werk	Werk of mbo niveau 1
Vmbo basisberoepsgerichte leerweg (bb)	4 jaar	Praktisch, beroepsgericht	Mbo niveau 2
Vmbo kaderberoepsgerichte leerweg (kb)	4 jaar	Beroepsgericht, iets meer theorie	Mbo niveau 3 of 4
Vmbo gemengde leerweg (gl)	4 jaar	Theorie met een praktijkvak	Mbo niveau 4 of havo
Vmbo theoretische leerweg (tl), vaak mavo genoemd	4 jaar	Theoretisch	Mbo niveau 4 of havo
Havo	5 jaar	Theoretisch, toegepast	Hbo
Vwo: atheneum of gymnasium	6 jaar	Theoretisch, abstract	Universiteit (wo) of hbo

Het vmbo en de vier leerwegen

Het vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) duurt vier jaar en bereidt voor op het mbo. In de eerste twee jaar volgen leerlingen algemene vakken. Daarna kiezen ze een leerweg en een profiel, zoals zorg en welzijn, techniek of economie en ondernemen.

• Basisberoepsgericht (bb) en kaderberoepsgericht (kb) zijn de praktische leerwegen, met veel praktijkvakken.
• Gemengd (gl) en theoretisch (tl) zijn de theoretische leerwegen. Sinds schooljaar 2024-2025 mogen scholen hier ook praktijkgerichte programma’s aanbieden.

Er is lang gesproken over het samenvoegen van gl en tl tot één nieuwe leerweg. Die plannen zijn voorlopig geparkeerd, dus beide leerwegen bestaan nog naast elkaar.

De havo

De havo (hoger algemeen voortgezet onderwijs) duurt vijf jaar en bereidt voor op het hbo. Na de onderbouw kiezen leerlingen in de derde klas een profiel voor de bovenbouw. Lees meer over de keuzes in de profielen op de havo.

Het vwo: atheneum en gymnasium

Het vwo (voorbereidend wetenschappelijk onderwijs) duurt zes jaar en bereidt voor op de universiteit. Er zijn twee varianten. Op het gymnasium krijg je naast de gewone vakken ook Latijn en Grieks. Het verschil lees je in verschil tussen atheneum en gymnasium. Over de profielkeuze lees je meer in de profielen op het vwo.

Twijfel je tussen havo en vwo? Lees dan ons artikel over het verschil tussen havo en vwo.

De brugklas en dakpanklassen

Veel scholen beginnen met een brede brugklas, bijvoorbeeld een dakpanklas havo/vwo of vmbo-tl/havo. Leerlingen krijgen dan een of twee jaar de tijd om te laten zien welk niveau het best past. Andere scholen plaatsen leerlingen meteen in een homogene klas, bijvoorbeeld alleen vwo.

Opstromen: doorstromen naar een hoger niveau

Een niveau is geen eindstation. Leerlingen met een diploma vmbo-gl of -tl die eindexamen hebben gedaan in een extra vak, hebben recht op toelating tot de havo. Met een havodiploma kun je doorstromen naar vwo 5 (vaak met aanvullende eisen van de school) of naar het hbo. Wie na het mbo niveau 4 verder wil, kan ook naar het hbo.

Wiskunde en profielen

In de bovenbouw van havo en vwo kies je naast een profiel ook een wiskundevak. Er zijn vier varianten: wiskunde A, B, C en D. Welke past bij welk profiel? Bekijk ons overzicht van wiskunde A, B, C en D.

Op de basisschool begint dit traject met het schooladvies en de doorstroomtoets in groep 8. Lees daarover meer in doorstroomtoets 2027: alles op een rij.